Elipse
Powrót

Szkice

07.09.2014

Scena Czytana 2014 – wobec potrzeb młodego odbiorcy

autor: Krzysztof Cicheński

W 2014 roku Scena Czytana ewoluuje w kierunku cyklicznych spotkań, odbywających się w Scenie Wspólnej Teatru Łejery i Centrum Sztuki Dziecka.W ramach każdego z nich czytane są dwie sztuki (jedna z Nowych Sztuk dla Dzieci i Młodzieży lub z Konkursu na Sztukę dla Dzieci i Młodzieży, druga wyłoniona z Konkursu na Miniaturę Teatralną, skierowanego do autorów w wieku 15-19 lat) oraz organizowana jest dyskusja z publicznością, często z udziałem samych autorów.

W ramach programu zaplanowanego na 2014 rok odbyły się do tej pory trzy spotkania. W kwietniu Łukasz Chrzuszcz wraz z uczestnikami prowadzonego przez niego Studium Aktorskiego STA przygotowali „Stopklatkę” Maliny Prześlugi (autorka była także gościem podczas dyskusji) oraz miniaturę „48 godzin na dobę” Zuzanny Bućko. W maju publiczność poznała sztukę węgierskiego dramatopisarza Ákosa Németha „Babett kłamie” oraz „Możesz umrzeć w butach, które masz na sobie” Lidii Karbowskiej. W rozmowie wzięły udział tłumaczka tekstu Németha Jolanta Jarmołowicz oraz autorka miniatury. Ostatnie czytanie przed wakacjami było kolejnym już spotkaniem ze sztuką Holgera Schobera „Hikikomori” w wykonaniu aktorów Teatru Nowego (Radosław Elis, Maria Rybarczyk, Martyna Zaremba) oraz z miniaturą Karoliny Kalety „Z nurtem” w wykonaniu studentów STA. Jako moderator dyskusji, po każdej z tych prezentacji miałem okazję nawiązać niezwykle inspirujący dialog z publicznością (nie tylko dotyczący teatralnych gustów i oczekiwań, ale przede wszystkim światopoglądowy), który uświadomił mi – a także autorom dramatów i czytającym wykonawcom – skalę głębokiego, dojrzałego i przenikliwego rozumienia przez młodych ludzi problemów współczesnego świata.

Projekt pn. Scena Czytana powstał dziewięć lat temu z inicjatywy Zbigniewa Rudzińskiego i Wojciecha Nowaka w odpowiedzi na dojmujący brak inicjatyw teatralnych skierowanych do młodzieży gimnazjalnej i licealnej. Są to niezwykle wymagający odbiorcy, którzy z jednej strony czują się dorośli (i „wyrośli” już z teatru dla dzieci), z drugiej niezwykle czuli na wszelkie formy „indoktrynacji” dorosłych w proponowanych wydarzeniach kulturalnych skierowanych do młodzieży. Myślę, że to, czego gimnazjalista lub licealista oczekuje od teatru, to możliwość utożsamienia się ze światem przedstawionym bądź bohaterami sztuki, skonfrontowania własnych poglądów i wyborów z działaniami podejmowanymi przez postaci na scenie. Możliwość ta może zostać zaprzepaszczona już na poziomie samego języka, na co zwróciła uwagę Malina Prześluga, opowiadając o pisaniu „Stopklatki”. Autorka, niewiele starsza od widzów, zastanawiała się, czy potoczne słowa, takie jak „siara” czy „masakra”, są wciąż używane przez nastolatków – jeśli okazałoby się, że nie, to być może tekst nie przystawałby do ich rzeczywistości. Dlatego Scena Czytana, od początku istnienia projektu, przybiera formę konfrontacji pokoleniowej, a tym samym pewnego rodzaju podwójnej, wzajemnej lekcji między młodą widownią a autorami czy wykonawcami. Czytane przez aktorów dramaty stanowią interesującą alternatywę dla tradycyjnych inscenizacji lektur szkolnych w teatrach dramatycznych. Grupowe wycieczki na „Zemstę” Fredry czy „Hamleta” Szekspira często zniechęcają młodzież – odporną na sceniczną sztuczność i nieprzystający do współczesności („nie ich”) świat przedstawiony – do kolejnych wizyt w teatrze. Dlatego tak atrakcyjną formą staje się czytanie dramatu, co potwierdzają wyniki ankiet wypełnianych przez widzów po każdym spotkaniu. Oszczędność formalna, brak inscenizacji i konwencja próby czytanej wzmagają poczucie autentyczności w kontakcie publiczności z tekstem i aktorami. Dzięki temu młodzież bierze czynny udział w rozmowach i spotkaniach z autorami. Z jednej strony, traktując czytanie jak próbę teatralną, widzowie czują się potencjalnymi reżyserami powstającej sztuki – opowiadają o tym, jak można by ją wystawić. Z drugiej dyskutują o bliskiej im treści i poruszanych problemach – relacjach z dorosłymi, ucieczce w świat wyobraźni lub wirtualnych relacji międzyludzkich, samobójstwie, nihilizmie, poczuciu wykluczenia, bezradności wobec skonstruowanej przez dorosłych rzeczywistości, w której trudno im się odnaleźć. Zestawienie sztuk, pisanych przez zawodowych pisarzy z miniaturami młodych autorów, podejmujących pierwsze próby dramatopisarskie, pozwala na konfrontację dwóch czasami różnych perspektyw. Podczas dyskusji okazuje się, że publiczność udziela cennych lekcji także samym autorom i wykonawcom, którzy poznają jej oczekiwania i być może mogą lepiej zrozumieć wrażliwość młodego odbiorcy, jego sposób wyrażania (choćby przy pomocy słów) samego siebie i reprezentacji świata realnego we własnej wyobraźni bądź w wyobrażonym przy okazji czytania przedstawieniu teatralnym.

Teksty, w ramach każdego spotkania, dobrane zostały tematycznie. W pierwszym przypadku dotyczyły zmagania się z cierpieniem wywołanym nieodwracalnym wypadkiem. W dramacie Prześlugi bohaterem jest chłopak sparaliżowany w wyniku skoku na główkę do zbyt płytkiej wody. Dzięki przewrotnej grze między tym, co fikcyjne (opowieść o jego kalectwie, kreacja postaci), a tym, co prawdziwe (rzeczywistość teatralna – aktora, odgrywającego i udającego postać), ukazuje się on jako pełnosprawny, porównujący się z postaciami ze znanych filmów akcji, pełen werwy i gorzkiego poczucia humoru nastolatek. „48 godzin na dobę” jest dramatem, ukazującym rodzinę (matkę i córkę) cierpiącą z powodu tkwiącego w śpiączce ojca, na którego wybudzenie lekarze dają niewielkie szanse. Sztuki „Babett kłamie” i „Możesz umrzeć w butach, które masz na sobie” dotyczą poczucia wykluczenia bądź nieprzystosowania do współczesnego świata młodych bohaterów. Tytułowa Babett wymyśla siebie na nowo, kreuje się na bogatą dziewczynę, zdobywając tym samym władzę w gronie rówieśników. Czarna z dramatu Lidii Karbowskiej rezygnuje z uczestnictwa w powierzchownym, zdominowanym przez medialną głupotę świecie i pogrąża się w myślach samobójczych (które jednak nie skłaniają jej do popełnienia tego czynu, są raczej sposobem na wyrażenie sprzeciwu wobec rzeczywistości). „Hikikomori” i „Z nurtem” opowiadają o pragnieniu ucieczki od świata, ludzi i realnych problemów w stronę marzeń lub rzeczywistości wirtualnej. Miniatura Karoliny Kalety mogłaby stanowić fabularny prolog do sztuki Schobera ukazujący genezę eskapizmu młodego człowieka. W dramacie austriackiego autora ta ucieczka przyjmuje ekstremalną, fizyczną formę (bohater dramatu od wielu lat nie wychodzi z własnego pokoju).

Po wakacjach planowane są jeszcze trzy spotkania (we wrześniu, październiku i listopadzie), w ramach których zaprezentowana zostanie między innymi sztuka Roberta Jarosza „Szczurzysyn”. Mam nadzieję, że ta cykliczna forma Sceny Czytanej, która zyskała swój nowy kształt dzięki pracy i zaangażowaniu Izabelli Nowackiej, będzie kontynuowana w kolejnych latach. Możliwość regularnego uczestniczenia w tych spotkaniach pozwala bowiem wytworzyć środowisko gimnazjalistów i licealistów skupionych wokół teatru poruszającego bliskie im tematy i odpowiadającego ich potrzebie wyrażania poglądów i samego siebie poprzez sztukę. Być może także Scena Czytana wygeneruje szersze zainteresowanie i zainspiruje wielu autorów dramatycznych do podjęcia próby artystycznej konfrontacji z oczekiwaniami wrażliwego, świadomego i przenikliwego młodego odbiorcy.

 

Krzysztof Cicheński – absolwent M.I.S.H. UAM, pragmatyk i performatyk. Doktorant w katedrze Dramatu, Teatru i Widowisk UAM. Pod kierunkiem prof. dr hab. Dobrochny Ratajczakowej zajmował się interpretacją dramatów Tadeusza Różewicza, Mirona Białoszewskiego i Stanisława Ignacego Witkiewicza. Obecnie rozpoczyna prace nad rozprawą doktorską na temat współczesnych figuracji podmiotowości w sztuce performansu. Wiceprezes Poznańskiego Stowarzyszenia Inicjatyw Teatralnych, współpracownik Fundacji Nuova. Prowadzi eksperymentalne projekty teatralne i badawcze, min.: Teatr Automaton, Zakład Cyber-archeologii stosowanej.

Czytaj inne

Za nami Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce!

22.09.2022

Forum w liczbach wygląda imponująco! Dziękujemy za obecność w Poznaniu.

Czytaj dalej

Raport: „Teatr dla dzieci i młodzieży – zmiana paradygmatu?”

15.09.2022

Zapraszamy do zapoznania się z raportem „Teatr dla dzieci i młodzieży - zmiana paradygmatu?”.

Czytaj dalej

Premiera dwóch książek w serii „Nowe Sztuki dla Dzieci i Młodzieży”

06.09.2022

Na początku września odbędzie się premiera dwóch kolejnych antologii w serii „Nowe Sztuk dla Dzieci i Młodzieży”.

Czytaj dalej

Slam dramatopisarski (twórczość dla młodej widowni)

01.09.2022

Zapraszamy do udziału w slamie dramatopisarskim – wydarzeniu towarzyszącym Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce!

Czytaj dalej

Premiera Sceny Czytanej online „Stalowy wilk”

05.08.2022

Na platformie PPV Centrum Sztuki Dziecka jest już dostępna najnowsza odsłona Sceny Czytanej online. Tym razem jest to propozycja dla dzieci od 12 lat.

Czytaj dalej

Program Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce

03.07.2022

Pierwsze ogólnopolskie Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce odbędzie się między 15 a 18 września 2022 roku w Poznaniu. Poniżej prezentujemy program wydarzenia.

Czytaj dalej

„Ptasilot” – premierowe czytanie online

31.05.2022

Sztuka „Ptasilot” Anah Filou w tłumaczeniu Iwony Nowackiej już od dziś dostępna w ramach projektu Scena Czytana online.

Czytaj dalej

Znamy laureatów 33. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży!

17.05.2022

Prezentujemy werdykt jury 33. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży, organizowanego przez Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu.

Czytaj dalej

„Pozwólmy działać materii tekstu!” – warsztaty dramatopisarskie z Carstenem Brandauem

13.04.2022

Zapraszamy do udziału w dwudniowych warsztatach dramatopisarskich, które poprowadzi Carsten Brandau, niemiecki autor sztuk dla widowni dorosłej oraz dziecięcej.

Czytaj dalej

Światowy Dzień Teatru dla Dzieci i Młodzieży 2022

20.03.2022

Światowy Dzień Teatru dla Dzieci i Młodzieży w roku 2022 obchodzimy w szczególnych okolicznościach. Obchodzimy jednak ten dzień także w cieniu wojny spowodowanej rosyjską agresją na Ukrainę.

Czytaj dalej