Słabszy

Tematy

• 1. spojrzenie innych
  2. presja
  3. nadzieja
  4. las
  5. konflikt
  6. cierpienie
  7. relacje
  8. poetyckość
  9. zagrożenie
  10. ojciec
  11. dorastanie
  12. trauma
  13. strach
  14. szkoła
  15. przyroda

• Obsada

  Martin, Patrik

• Streszczenie

  Dramat opowiada o konfrontacji dwóch około dwunastoletnich chłopców: Martina i jego oprawcy Patrika. Sztuka rozpoczyna się obrazkiem leżącego bez życia Patrika i stojącego nad nim w milczeniu Martina. Znajdują się w scenerii spowitej ciemnością pustki, którą po chwili konkretyzują wypowiedzi przebudzonego Patrika, zauważającego kolor trawy, ścianę drzew, słyszącego z oddali szum fal. Chłopiec próbuje sobie przypomnieć. co działo się w przedakcji: ucieczka przez las przed goniącym go Martinem i utrata przytomności po wypiciu dziwnego soku. Okazuje się, że wszystko zaplanowała w ramach zemsty ofiara jego wcześniejszych prześladowań – Martin. Teraz role się odwróciły. W długiej rozmowie chłopcy konfrontują swoje perspektywy na dynamikę relacji pomiędzy nimi. Sytuacja staje się okazją, by ofiara – dzięki zdobyciu pozycji oprawcy – uzyskała zdolność do wypowiedzenia swojego żalu i protestu wobec doświadczanej przemocy; wypowiedzenia po raz pierwszy swojego „nie”. W dalszej części sztuki Martin przebiera się za, jak się tytułuje, „Twojego Pana”, i uzyskuje od, jak się wydaje, przestraszonego i nieświadomego oszustwa Patrika przysięgę bycia dobrym dla bliźnich. Tajemnicza postać odchodzi, a kiedy Martin pojawia się znowu jako on sam, role wracają do początkowych. Patrik, odzyskawszy siły, związuje zaskoczonego Martina. W emocjach wypowiada przyczynę swoich działań wobec Martina – krzywdę, którą zadał mu jego ojciec. W końcu zostawia leżącego i związanego Martina i odchodzi w ciemność, po chwili jednak wraca, przebrany w pozostawiony nieopodal strój. Finalnie okazuje się, że wrócił, bo nie zna drogi powrotnej. Chłopcy postanawiają wyruszyć razem w stronę dźwięku fal. Mimo to, ostatnim obrazkiem, jak widzimy, jest związany, leżący na ziemi Martin i stojący nad nim Patrik.

• Przesłanie

  Sztuka w nieoczywisty eksploruje temat dynamiki relacji oprawca-ofiara. Nie znajdziemy w niej bowiem klasycznego zwycięstwa dobra nad złem. Jej wartością jest za to, paradoksalny wobec całkiem poetyckiej aranżacji świata przedstawionego, realizm psychologiczny postaci i sytuacji. Dramat staje się polem wybrzmienia głosu zarówno pragnącej zemsty ofiary, jak i sięgającego do źródeł swego zachowania oprawcy. Jej najważniejszym przesłaniem jest – możliwe dzięki wspomnianemu realizmowi – zwrócenie uwagi na kompleksowość każdej relacji oprawca-ofiara i wyłączenie jej z kategorii problemów łatwych do rozwiązania. Sztuka bowiem nie infantylizuje problemów młodych ludzi. Rysuje za to adekwatny do doświadczeń młodego człowieka obraz świata, w którym bardzo często spod chęci porozumienia i nadziei na zgodę będzie prześwitywać żal, trauma czy pragnienie zemsty w zamianie ról oprawcy i ofiary.

• Źródło pochodzenia tekstu

  Tłumaczenie z języka szwedzkiego: Dominika Górecka. Tytuł oryginału: „Den svagare”

• Lokalizacja

  „Gry o przyszłość. Antologia szwedzkich sztuk dla młodzieży” – 53. numer Nowych Sztuk (2024 r.)

• Prapremiera

  „Słabszy” (reżyseria: Daria Kubisiak; adaptacja: Piotr Froń), Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu, 17 stycznia 2025.