Rozstrzygnięcie 37. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży

Ogłaszamy wyniki 37. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży organizowanego przez Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu.

Do 37. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży zgłoszone zostało 73 sztuki. Jury pierwszego etapu w składzie: Anna Jazgarska i Katarzyna Grajewska zakwalifikowało do drugiego etapu 20 tekstów.

Jury drugiego etapu w składzie: Piotr Dobrowolski, Sandra Lewandowska, Iwona Nowacka i Hubert Sulima postanowiło przyznać trzy nagrody i dwa wyróżnienia.

• I miejsce oraz nagrodę w wysokości 10 000 zł otrzymuje Maria Porzyc za sztukę „Rafał”
• II miejsce oraz nagrodę w wysokości 7 500 zł otrzymuje Małgorzata Więckowicz-Żyła za sztukę „Ospa wieczna i inne sposoby na mrok”
• III miejsce oraz nagrodę w wysokości 7 500 zł otrzymuje Michał Łukowicz za sztukę „Rybka zwana Pepkiem”

Zwycięskie dramaty zostaną opublikowane w 57 tomie serii Nowe Sztuki dla Dzieci i Młodzieży.

Wyróżnienia

• Piotr Paliga za sztukę „Czarny pasuje do wszystkiego”
• Kuba Kapral za sztukę „Inwazja onum”

Serdecznie gratulujemy!

Uzasadnienie jury:

Nagrody

„Rafał” Marii Porzyc

Tekst Marii Porzyc wymyka się klasyfikacjom i powszechnym wyobrażeniom o teatrze dla młodych widzów. Jest punkowy, absurdalny i nie boi się podejmowania ryzyka. Ta nieokiełznana sztuka narzuca szalone tempo wyobraźni i nigdy nie ogląda się za siebie. Rzuca nas w coraz to nowe przygody, nie patrząc na konsekwencje – wszystko dzieje się tu wszędzie i naraz. Historie, postaci i słowa przyczepiają się do siebie, morfują i nawarstwiają niczym bałagan w pokoju, tworząc niesamowite konstrukcje i sploty.

Surrealistyczne odloty służą tu jako metafory lęków i zmagań ze zdrowiem psychicznym. Smok rozdarty na dwie głowy jest zmęczony własnym umysłem; jak sam mówi, ma „za dużo myśli”. Nie nadąża za tempem, które sam narzuca, więc nieustannie płonie.

Na pierwszy rzut oka w dramacie uderza nieskrępowana wyobraźnia, bezpretensjonalność i totalne sceniczne „szaleństwo”, ale to zaledwie powierzchnia. Sukces sztuki polega na tym, że nie jest ona tylko narracją „o” neuroatypowości. Sama struktura tekstu pełni funkcję wehikułu odtwarzającego doświadczenie atypowości od wewnątrz. Widz nie obserwuje przebodźcowania z bezpiecznego dystansu, lecz zostaje w nie wrzucony. Bez instrukcji obsługi i szalupy ratunkowej.

W „Rafale” przekraczanie granic i balansowanie na krawędzi nie stanowią wyjątku, lecz podstawową zasadę funkcjonowania. Autorka kwestionuje nawet ramy samego tekstu dramatycznego. Historia pisze się na naszych oczach, prowadzi na manowce, zawraca i zderza się sama ze sobą. Powstaje tu i teraz, gubi się, rozpada, by zaraz złożyć się na nowo – w zupełnie innej formie. Bohaterowie potykają się nawet o własne didaskalia, czytają kwestie ze sztuki, w której grają, i uciekają z przypisanych im ról. Autotematyczna rama potęguje poczucie uwięzienia w pędzących myślach, których nic nie potrafi zatrzymać. Finał, w którym bohater dosłownie zionie ogniem i pali własny tekst, zmuszając do ucieczki inspicjenta oraz obsługę widowni, udowadnia, że ten szaleńczy żywioł zwany „Rafałem” zagarnia bez reszty wszystko: język, obrazy, status postaci, a ostatecznie samą historię i cały spektakl. Wszystko dla fabuły.

Jako jury jesteśmy pod ogromnym wrażeniem tego, jak odważną propozycją nowego języka dla teatru dzieci i młodzieży jest ta sztuka. Jak bardzo jest współczesna oraz celowo i radykalnie pozbawiona wygładzającego, „dorosłego” filtra. Autorka ze znakomitym słuchem przetwarza najnowsze kody kulturowe – od estetyki internetowych „brainrotów” po absurdalny humor bliski fenomenowi „Kuców z Bronksu”. To nie jest pusta zabawa popkulturą, lecz świadomie użyte narzędzie do budowania autentycznego, wewnętrznego świata bohaterów mocno osadzonych we współczesności.

Co więcej, ten tekst to fantastyczny, plastyczny materiał, dający przestrzeń do wielu interpretacji, stworzenia mięsistych, przewrotnych kreacji aktorskich oraz oryginalnych narracji wizualnych. Postanowiliśmy nagrodzić tę sztukę za głęboką wrażliwość ukrytą pod płaszczem absurdu. Za błyskotliwą wyobraźnię językową, bezkompromisowy humor i za to, że nie idzie na łatwe kompromisy. Przede wszystkim jednak za to, że pod przykrywką dzikiej zabawy zaprasza nas do empatii wobec poplątanego, pełnego lęków, dziwactw i niesamowitości ludzkiego wnętrza.

„Ospa wieczna i inne sposoby na mrok” Małgorzaty Więckowicz-Żyły

„Ospa wieczna i inne sposoby na mrok” to tekst dla młodego odbiorcy, który nie upraszcza doświadczenia dzieciństwa. Dramat Małgorzaty Więckowicz-Żyły jest subtelną, konsekwentnie skonstruowaną opowieścią, budowaną z obrazów i metafor. Znakomity – oszczędny, a przy tym precyzyjny i niezwykle sugestywny – literacki język tego utworu tworzy świat wyobraźni, w którym każde słowo i każda sytuacja pełnią funkcje dramaturgiczne, odzwierciedlając emocje i reprezentując stany wewnętrzne bohaterki. Chociaż w sztuce poruszane są tematy fundamentalne, takie jak samotność, przemijanie, lęk przed śmiercią, poczucie winy i wyobcowania – dialogi, w których nie ma nadmiernej powagi czy dydaktyzmu, cechuje lekkość, a nawet subtelny humor. „Ospa wieczna i inne sposoby na mrok” to tekst oparty na zaufaniu w inteligencję odbiorców, których wiek – w zależności od sposobu inscenizacji – nie musi być zawężany do konkretnych grup. Znaczenia tego dramatu wybrzmiewają pośrednio, co pozwala mu na zachowanie równowagi pomiędzy komunikatywnością, metaforycznością i wieloznacznością.

Nagrodzona sztuka nie tyle opowiada historię, co komponuje ją z obrazów i rytmów prezentowanych zdarzeń, uruchamiając teatralną wyobraźnię. W jej strukturę wpisany jest interesujący projekt wizualny. Poszczególne sceny, organizowane są wokół sugestywnych figur – drzewa, chmury, wilka, ciała czy materializującego się mroku – funkcjonujących jednocześnie jako elementy świata przedstawionego i metafory emocjonalnych doświadczeń bohaterki. Szczególną wartością tekstu jest sposób przedstawiania nieznanego: to, co początkowo wydaje się groźne, stopniowo odsłania swoją złożoność, otwierając przestrzeń poznania, empatii i samoakceptacji. Tekst nie oferuje łatwych odpowiedzi ani gotowych recept; zamiast tego zaprasza do samodzielnego namysłu nad naturą dobra i zła, źródłami lęku oraz sposobami jego oswajania. Pozostawiając odbiorcom pole do interpretacji i współtworzenia sensów, posiada wyjątkowy potencjał inscenizacyjny – dramat zaprasza przyszłych realizatorów i realizatorki do twórczych poszukiwań. „Ospa wieczna i inne sposoby na mrok” to oryginalna i artystycznie dojrzała sztuka teatralna, będąca inspiracją dla wyobraźni. Proponuje wędrówkę przez obszary niepewności, zachwytu i wewnętrznego mroku, które są częścią codziennego życia – zarówno młodych, jak i dojrzałych – odbiorców.

„Rybka zwana Pepkiem” Michała Łukowicza

Strach i lęk to w dzisiejszym świecie szeroko występujące emocje, które definiują zarówno nastroje społeczne, jak i indywidualne stany psychiczne. Są siłą napędową wielu zjawisk i nurtów politycznych i, niestety, naznaczają również życie młodych osób.

Autor „Rybki zwanej Pepkiem” wykazał się więc wrażliwością na sprawy dotyczące młodej widowni, wybierając na temat swojego tekstu właśnie tak trudny, a zarazem aktualny i uniwersalny temat jak zmaganie się ze strachem czy pytanie, kogo słuchać, a kogo nie i czy na pewno własny głos jest tym wystarczającym. Jednocześnie autor udowadnia dojrzałość literacką i świadomość dramaturgiczną, umiejętnie balansując pomiędzy powagą i żartem, ciężarem i lekkością. Wektor dość powszechnie stosowanego w dramaturgii dla młodej widowni motywu podróży bohatera przez świat w poszukiwaniu odpowiedzi na istotne pytania zostaje tu postawiony na głowie i odwrócony kierunkowo w dół, na skutek czego eskapada rusza w głąb, pod wodę, w coraz to głębsze warstwy świata morskiego i własnej jaźni. Pepek daje zatem nura w głąb siebie, aby ostatecznie skonfrontować się z własnym strachem, sprawdzić, czyje głosy tak naprawdę mu towarzyszą, od kogo słyszy doradcze podszepty, i dowiedzieć się, jak to jest usłyszeć własny głos.

Łukowicz sięga po gatunek ballady, odkurza go, odważnie odświeża, wykorzystuje jako ramę formalną, czerpie z jej klasycznych składowych, chociażby dając głównemu bohaterowi narratora, stającego się zależnie od potrzeb towarzyszem, przewodnikiem, złym doradcą, komentatorem bądź kontrpartnerem. Wprowadzają również elementy mroczne, łącząc realizm z fantastycznością i aurą tajemnicy. Jednocześnie z pełną świadomością swobodnie bawi się tą formą i łamie jej gatunkowe zasady, wprowadzając takie elementy jak humor i absurd, uzyskując przy tym bardzo spójną i efektowną całość. Tekst z powodzeniem balansuje między dowcipem a mrokiem. Ciekawe napięcie wytwarza też użycie mickiewiczowskich cytatów w tytułach scen, które mocno kontrastują z dynamicznym, naturalnym i współczesnym językiem dialogów. Jury szczególnie docenia siłę rytmicznego, spuentowanego, plastycznego i muzycznego języka, pulsującą zmiennymi nastrojami atmosferę, przemyślaną konstrukcję, elementy absurdu i groteski oraz inteligentne poczucie humoru. Na szczególną uwagę zasługują także wielowymiarowe, dobrze skonstruowane i wyraziste postaci, a także uruchamiające wyobraźnię obrazy. Z pewnością jest to tekst o sporym potencjale inscenizacyjnym, który zespołowi realizatorskiemu otwiera wiele ścieżek interpretacyjnych również na poziomie estetycznym i wizualnym, a osobom aktorskim dostarcza świetny materiał do pracy nad postaciami. Podkreślić warto również, że wszystkie decyzje formalne są również nośnikami treści tej wielowarstwowej sztuki teatralnej o bardzo oryginalnym tonie i konsekwentnie poprowadzonej narracji.

Wyróżnienia

„Czarny pasuje do wszystkiego” Piotra Paligi 

Tekst Piotra Paligi podejmuje temat dziecięcej ciekawości oraz prób wyjaśniania i opisywania świata poprzez zabawę. Poruszamy się tu wśród kilku kluczowych zagadnień: pamięci, lęku, śmierci, straty, żałoby, traumy oraz siły wyobraźni.

Struktura utworu od początku budowana jest wokół zderzenia dwóch pociągów, które determinuje zachowanie społeczności mieszkającej w pobliżu miejsca wypadku. Ten interesujący zabieg tworzy atmosferę wokół wydarzenia, którego szczegółów nie poznajemy, a które staje się klamrą kompozycyjną całego dramatu oraz punktem wyjścia do rozmów o lęku i śmierci.

Siedmioletnia Iga głęboko przeżywa tragedię, która rozegrała się za oknami jej domu. Pamięta przeraźliwe dźwięki i intensywne światła, powracające nieustannie w jej wyobraźni i kształtujące jej obraz świata. Dziewczynka, w towarzystwie starszego rodzeństwa (jedenastoletniej Wery i czternastoletniego Łukasza), próbuje poukładać sobie świat, doświadczając jego różnych barw. Czyni to poprzez zabawę. Stąd w dramacie pojawiają się zabawy z wykorzystaniem klocków i kolejki, przyjmowanie ról – jako sposób oswajania lęku i poznawania świata dorosłych – a także próba zrozumienia ludzkich zachowań (np. pozostawiania maskotek w miejscu wypadku). Ostatecznie dziewczynka, wykorzystując swoją wyobraźnię, a jednocześnie nie negując uczucia lęku, godzi się z niewiedzą na temat śmierci, którą dzięki rozmowie z rodzeństwem zaczyna postrzegać jako swego rodzaju niespodziankę.

Piotr Paliga konstruuje postaci, z których każda reprezentuje odmienną strategię radzenia sobie ze strachem i trudnymi doświadczeniami: od racjonalizowania, przez wyparcie, po fantazjowanie. Autor z dużą wrażliwością i wyczuciem języka oddaje perspektywę dziecięcych bohaterek i bohatera, oscylując wokół tematów egzystencjalnych. Świat przedstawiony w utworze balansuje między realizmem a dziecięcą fantazją, stając się nośnikiem różnych emocji.

Na uwagę zasługuje oryginalne ujęcie tematu, ujmujące zakończenie oraz dialogi, w których dziecięca logika, humor i dosłowność tworzą autentyczny, wielogłosowy obraz przeżywania straty.

„Inwazja onum” Kuby Kaprala

W sztuce Kuby Kaprala materia słowa staje się głównym polem bitwy i narzędziem poznawania świata. Autor z dużym wyczuciem lingwistycznym konstruuje mowę kosmicznych istot, zderzając ich organiczny, oparty na tańcu, śpiewie i zapachach sposób komunikacji z chropowatym językiem ludzi.

Nastoletni obcy próbują nauczyć się ziemskiego sposobu komunikacji i życia, co objawia się m.in. łamaniem składni,  tworzeniem zabawnych neologizmów czy przeinaczeń. Ale także tym, że Kosmici ucierają na tarce plastik, by upodobnić się do ludzi pijących wodę z mikroplastikiem, czy godzinami zgarbieni wpatrują się w czarne szkło. A w końcu eksplorują przemoc i agresję.

Autor mierzy się z tematem gniewu. Kapral daje swoim młodym bohaterom rzadkie prawo do eksplorowania zła i przekraczania granic. Przygląda się temu, w jaki sposób młodzi kosmici próbują przymierzać agresywne zachowania, obserwować ich skutki i uczyć się na błędach.

W opozycji do naiwnych prób bycia złym przez kosmitów, autor stawia radykalny, pełen agresji dyskurs internetowego trolla ╴ zagubionego dziecka, które podłączyło się pod internetową „kulturę” hejtu. Tekst staje się studium nienawiści, jej źródeł w osobistych przeżyciach i sposobów rozładowania. Lub skutkach ich braku. Stanowi też próbę opisania i rozbrojenia języka faszyzmu oraz okoliczności w jakich najłatwiej infekuje umysły ludzi.

„Inwazja onum” to ciekawa i niepokojąca propozycja, która traktuje młodego odbiorcę z powagą, pozwalając mu na bezpieczną konfrontację z własnymi emocjami i językową przemocą współczesnego świata.

–––

Sztuki zakwalifikowane do drugiego etapu (kolejność alfabetyczna według tytułów):

„Arlekinada” – Izabela Degórska
„Brzezina” – Paweł Bartnik
„Czarny pasuje do wszystkiego” – Piotr Paliga
„Dojrzewanie Horror Show” – Kamila Kucia
„Inwazja onum” – Kuba Kapral
„Ja kamień ty rzeka” – Paweł Fic
„Ja tu byłam” – Kamil Dyrtkowski
„Las” – Łukasz Wójcicki
„Luna” – Michał Kaźmierczak
„Najcenniejsza opowieść świata” – Michał Kurkowski
„Nie teraz” – Joanna Piwowar-Antosiewicz
„Ospa wieczna i inne sposoby na mrok” – Małgorzata Więckowicz-Żyła
„Porysowany” – Amadeusz Nosal
„Proszę państwa, kto jest ostatni w sprawie początku?” – Marcin Teodorczyk
„Przemiana” – Piotr Paliga
„Rafał” – Maria Porzyc
„Rybka zwana Pepkiem” – Michał Łukowicz
„Szumiąca mgła” – Robert Traczyk
„Wszystkie nasze końce świata” – Magdalena Siwik
„Zabawa w niebieskie” – Krzysztof Urban

Gratulujemy!