O pierwszym etapie 37. Konkursu na Sztukę Teatralną Dla Dzieci i Młodzieży

Prezentujemy podsumowanie pierwszego etapu 37. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży sporządzone przez jurorki – Annę Jazgarską i Katarzynę Grajewską. Tekst jest krytycznym podsumowaniem charakteru sztuk zgłaszanych do tegorocznej edycji, może zatem stanowić feedback dla osób biorących udział w Konkursie. Wnioski jurorek szkicują także ogólny obraz tematów i form zajmujących osoby autorskie zgłoszonych sztuk. 

Zapraszamy do lektury!

Podsumowanie pierwszego etapu 37. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży

W tegorocznym konkursie brało udział 69 tekstów. Większość z nich adresowana była do młodzieży i dzieci powyżej ósmego roku życia.

Najczęściej podejmowane zagadnienia podyktowane są zmieniającą się rzeczywistością. Dramaturdzy reagują na zmiany szybko, są uważnymi obserwatorami. Ale wbrew temu, co można by podejrzewać, dominującym tematem nie staje się wcale cyfryzacja współczesnego życia: sztuczna inteligencja, nowe media czy powszechna digitalizacja. Chociaż często poruszamy się w sieci powiązań, uwikłań, zależności, to jest to nie tylko sieć internetu, ale często nasza, ludzka, którą tkamy z codziennych zdarzeń i konfliktów. Rodzą się one z bezpośrednich relacji z drugim człowiekiem i nie ma od nich ucieczki. Odbiorcą wielu sztuk jest nastoletni adresat, dojmująco przeżywający okres dojrzewania. To czas konfrontacji z drugim człowiekiem, krytycznego kontestowania rzeczywistości, sprawdzania siebie i świata. Bywa, że okrutnego. Pragnieniu młodych, by zanurzyć się w wirtualnym świecie nieskończonych możliwości najczęściej winni są dorośli, ich błędy i nieustanny pośpiech.

Młodzi ludzie – tak naprawdę – potrzebują siebie nawzajem, szukają bliskości, a jednocześnie ranią hejtem, zafałszowanym, zmanipulowanym obrazem. Stąd pytania zapisane w wielu sztukach: o umiejętność bycia razem, współistnienia w świecie nieznoszącym braku działania, nudy… . Nuda zresztą to temat, który pojawia się dość regularnie w zgłoszonych do Konkursu tekstach. Wymaga on jeszcze pogłębionej refleksji, ale jest alternatywą do ciągłego przewijania slajdów codzienności jak kolejnych rolek na facebooku – szybciej, szybciej, co dalej …. Obecność tego tematu jest jednak bardzo znacząca i symptomatyczna. Pojawiły się teksty autorskie : uniwersalne, ponadczasowe, których tkanką strukturalną jest metafora, znak, poruszające czytelnika w każdym wieku. Proponują wędrówkę w głąb i w poprzek znanego nam świata. Wprawiają w zachwyt, zadumę i pozwalają na nowe spojrzenie na sprawy znane, czasem banalne. Jeśli nie możemy zaprosić lasu do naszego niewielkiego domu – zanieśmy stół do lasu i tam, pośród drzew, biesiadujmy razem z nim. Posłużmy się nowym językiem, w którym nie ma słów krzywdzących, obraźliwych, wykluczających. Wyraźmy nasze uczucia przez ruchy dłoni , delikatny taniec… Odnalazłyśmy w sztukach próbę pojednania człowieka z człowiekiem, także bardzo często człowieka z naturą. Bywa, że to pojednanie dzieje się za pomocą surrealistycznych obrazów – zapraszających do poddania się wyobraźni. Zdarzają się teksty, wyrastające ze współpracy z dziećmi i młodzieżą, z pracy warsztatowej i wspólnego poszukiwania tematu i tworzywa. Są prostsze formalnie, ale stanowią dobry materiał do wykorzystania przez teatralne zespoły szkolne. Często podejmują bardzo konkretny, istotny wycinek dziecięco-nastoletniego świata. Odnoszą się do rzeczywistych, wyprowadzonych często bezpośrednio z najbliższej rzeczywistości doświadczeń, dzięki czemu mają bardzo wiarygodny, spójny psychologicznie charakter. Niewiele jest propozycji dla dzieci najmłodszych. Najwidoczniej nie jest to czas dla baśniowych historii, z wyraźnym podziałem na dobro i zło, i szczęśliwym zakończeniem z morałem. Współczesne dziecko żyje w mieście pytań, na które dorośli nie są chętni odpowiadać. Jeśli zatrzymają się, by posłuchać najmłodszych, być może zrodzi się z tego porozumienie. Sztuka próbuje starszym i młodszym odnaleźć się w tym wirze wątpliwości.

Zgłoszone na Konkurs teksty to nierzadko interesujące poszukiwania nowych języków, testowanie nowych form, sprawdzanie zupełnie nowych powiązań tematyczno-znaczeniowych. Można z nich wyczytać dynamikę artystycznych, ale i społecznych poszukiwań współczesnej, polskiej rzeczywistości – chęć zatrzymania się i przyjrzenia światu w jego najdrobniejszym, najbardziej banalnym szczególe; postulat uważności, akceptację własnej skończoności, także niedoskonałości.. Z drugiej strony mamy w nich szereg pytań o funkcjonowanie współczesnego społeczeństwa i miejsce, jakie zajmuje w nim dziecko czy osoba nastoletnia. To bardzo budujące i ciekawe artystycznie, że wszystkim tym poszukiwaniom towarzyszy na ogół wielka otwartość i ciekawość świata, człowieka. Przede wszystkim tego (naj)młodszego – ze swoimi potrzebami i ze specyficznym, unikalnym potencjałem.

Anna Jazgarska, Katarzyna Grajewska
jury pierwszego etapu 37. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży