Elipse
Powrót

Szkice

02.01.2017

Podsumowanie Sceny Czytanej 2016

autor: Krzysztof Cicheński

Scena Czytana Centrum Sztuki Dziecka jest już sprawdzoną formułą prezentacji najnowszej dramaturgii dla dzieci i młodzieży. Kolejne spotkania, które odbyły się w kwietniu, maju i czerwcu 2016 stały się także okazją do eksperymentów. Zbigniew Rudziński i Izabella Nowacka, prowadzący ten projekt, zaproponowali lekturę trzech tekstów – „Hiro von Welt” Thilo Refferta, „Dom rozwianych złudzeń” Ingeborg von Zadow i „Jeremi się ogarnia. LOL” Szymona Jachimka.

Aktorzy, którzy wystąpili w kolejnych czytaniach przygotowali wiele, niekonwencjonalnych jak na tę formę prezentacji i zaskakujących rozwiązań inscenizacyjnych. Z kolei w ramach tradycyjnie już organizowanych rozmów z publicznością, na scenie pojawili się także goście, którzy na różne sposoby przybliżyli widzom tematykę dramatów i opowiedzieli o etapach pracy nad ich powstaniem oraz o różnych możliwościach wystawienia ich w teatrze.

Pierwsze czytanie zrealizował w pojedynkę Piotr Dąbrowski, choć w sztuce Thilo Refferta występuje wiele postaci. Dzięki konstrukcji dramatu zamkniętego i umieszczonego w formie narracji, prowadzonej przez tytułowego bohatera, aktor wykorzystał z pozoru prostą, narzucającą się metodę – przygotował niewielkie kartki z imionami, które unosił w chwili, gdy czytał kwestie danej postaci. Publiczność szybko przyjęła tę konwencję, która skutecznie podziałała na wyobraźnię, a podczas dyskusji została bezbłędnie nazwana – powstał bowiem najprostszy z możliwych teatr lalek. Semiotyczne uproszczenie, w którym w miejscu plastycznej formy, teatralnie i fizycznie konkretnej, pojawia się znak (imię napisane na kartce) w niczym nie zaburzało podstawowej sytuacji scenicznej, w ramach której komunikują się między sobą postaci działające. Nad spektaklem czuwa aktor, który je uruchamia i nie ukrywa się za nimi, lecz jawnie prowadzi tę opowieść, zwracając się wprost do słuchaczy. Liczne sytuacje komiczne mają miejsce na tym wyższym, mata-dramatycznym poziomie, na przykład gdy brakuje rąk by wystawić wszystkich, mówiących na raz bohaterów lub gdy kartki z imionami zaczynają się spektakularnie mieszać i niemalże uciekać przed wzrokiem i dłońmi narratora. Po czytaniu Piotr Dąbrowski opowiedział o przygotowaniach do tej sztuki, a Lila Mrowińska-Lissewska przybliżyła publiczności tajniki warsztatu tłumacza. Dyskusja dotyczyła możliwości przełożenia nie tylko charakterystycznych dla języka niemieckiego nazw własnych czy frazeologii, ale także kontekstu społecznego i kulturowego, do którego odnosił się w pośredni sposób tekst Refferta. Wielokulturowa rzeczywistość niemieckich szkół różni się od sytuacji w Polsce, warto jednak, zwłaszcza w obliczu najnowszych wydarzeń, znaleźć sposoby zapoznawania młodych widzów z przykładami współdzielenia i wymiany doświadczeń z osobami o odmiennym pochodzeniu i historii.

W Scenie Czytanej biorą udział najczęściej widzowie w wieku gimnazjalnym i licealnym. Prezentacja sztuki Ingeborg von Zadow „Dom rozwianych złudzeń” w wykonaniu Aleksandra Machalicy i Radosława Elisa odbyła się z myślą o młodszych odbiorcach. Zderzenie dwóch bohaterów – bogatego i biednego – w fantastycznej i niedopowiedzianej scenerii tajemniczego domku nad rzekomo istniejącym nieopodal morzem jest uniwersalną przypowieścią o nawiązywaniu przyjaźni pomimo różnic światopoglądowych i charakteru. Spór o prawo własności do tytułowego domku nie może być rozstrzygnięty z góry, jakimś regulującym sytuację dokumentem czy wyrokiem sądu – bohaterowie zostali oszukani przez anonimowego i być może nie istniejącego sprzedawcę. Rozwiązanie musi więc pojawić się w drodze kompromisu, a jego osiągnięcie możliwe jest tylko dzięki wzajemnej empatii, by w miejscu poczucia częściowej straty pojawiła się obustronna satysfakcja. Po prezentacji, w trakcie krótkiej rozmowy z dziesięciolatkami na widowni, okazało się, że ta prosta mądrość została z satysfakcją przez nich odczytana. Następnie warsztaty scenograficzne poprowadziła Katarzyna Podgórska-Glonti, proponując dzieciom, skupionym w kilkuosobowych zespołach zaproponowanie przestrzeni teatralnej, w której mogłaby rozegrać się sztuka. W niektórych pracach dało się zauważyć intuicyjnie ujawnione, praktyczne podejście autorów – projekt był nie tylko wizją świata przedstawionego ale także informacją na temat możliwości jego skonstruowania na scenie, zakładającą na przykład konstrukcję „ceglanego” muru z kartonów. W przyszłości warto byłoby w podobnych działaniach położyć nacisk właśnie na to odróżnienie rzeczywistości od świata przedstawionego i możliwości twórczego i skrótowego operowania teatralnymi formami plastycznymi w jego reprezentacji. Myślę, że pozwoliłoby to młodemu odbiorcy znacznie szybciej zrozumieć i zaakceptować konwencję teatralną i ukryty w niej potencjał twórczy, odróżniający tę sztukę od innych rodzajów przedstawiania świata i historii, z którymi ma do czynienia (zwłaszcza film i animacja).

Szymon Jachimek w sztuce „Jeremi się ogarnia. LOL” pokazuje świat współczesnych gimnazjalistów bez krytycznego zwątpienia i zatroskania czy protekcjonalnego kręcenia głową nad dzisiejszą młodzieżą. Jak sam przyznał w rozmowie z publicznością, pisał ten tekst jakby z perspektywy bohaterów, inspirując się sposobami wykorzystania przez nich języka i środków komunikacji. Zapośredniczone przez technologię relacje młodych ludzi wydają się z początku zaburzać ich emocjonalne i społeczne postawy, jednak z czasem publiczność, żywo reagująca wybuchami śmiechu wobec specyficznego idiolektu, odkrywa słowotwórczy potencjał skrótów, językowych hybryd (gdy polski rdzeń zyskuje obcobrzmiące cząstki wyrazów) i przekręcanych czy spontanicznie powstających związków frazeologicznych. Często wyrażane zaniepokojenie, zwłaszcza wśród nauczycieli, że młodzi ludzie kaleczą polski język i bezwiednie pomijają zasady jego poprawności znajduje w sztuce Jachimka argument, by przyjrzeć się i docenić poetycką wręcz zdolność do nazywania świata i bawienia się słowami. Okazuje się także, że rozproszeni telefonami komórkowymi czy grami komputerowymi (tytułowy LOL, czyli League of Legends) bohaterowie nie zatracili zdolności ludzkiego reagowania i wyrażania emocji. Studenci Studia Aktorskiego STA pod opieką reżyserską Doroty Abbe przygotowali prezentację w sposób najbardziej chyba spektakularny ze wszystkich czytań w ramach Sceny Czytanej, które miałem okazje oglądać. Najtrafniejszym i prostym jednocześnie zabiegiem było podmienienie kartek z tekstem sztuki telefonami komórkowymi, z ekranów których aktorzy czytali swoje kwestie. Te smartfony zadziałały jak rekwizyty teatralne – wiele dialogów toczy się zresztą na internetowych czatach. Po raz pierwszy na Scenie Czytanej miałem wrażenie, że z formy czytania performatywnego zniknął gdzieś, stał się niezauważalny, jedyny jego nieusuwalny element czyli fakt samego czytania właśnie. Ponadto kilka skromnych zabiegów z oświetleniem i maszyną do dymu podczas koncertu, który tytułowy bohater organizuje dla swojego przyjaciela, a przede wszystkim znakomita i autentyczna gra aktorska sprawiły, że prezentacji tej znacznie bliżej było do pełnowymiarowego spektaklu.

Z jednej strony Scena Czytana jest cyklem spotkań, odbywających się regularnie i w formie czytania nowego tekstu przez aktorów oraz dyskusji z publicznością, niekiedy z udziałem wykonawców lub samych autorów sztuk. Udało się dzięki temu wytworzyć w sporej grupie uczestników pewne przyzwyczajenie, skutkujące stałym zainteresowaniem najnowszą dramaturgią dla dzieci i młodzieży. Także gotowość i odwaga do zabierania głosu w sprawach, o których mówią te sztuki, staje się rozpoznawalna wśród publiczności Sceny Czytanej. Organizatorzy mogą więc pozwolić sobie na coraz śmielsze działania, by to zainteresowanie teatrem pogłębiać i propagować na szerszą skalę – próbując zaktywizować kolejne grupy odbiorców i nadać ich uczestnictwu bardziej aktywny charakter. Takie próby z pewnością zostały podjęte w ostatnim cyklu trzech spotkań, wiosną 2016 roku i myślę, że konsekwentnie będą prowadzone w kolejnych edycjach tego projektu.

 

Krzysztof Cicheński –  reżyser, teatrolog, jest doktorantem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w Katedrze Dramatu, Teatru i Widowisk. Oprócz działalności naukowej, związanej z pracą nad rozprawą doktorską (promotor prof. Dobrochna Ratajczakowa), prowadzi także zajęcia praktyczne, aktorskie i dramatopisarskie na kierunku Wiedza o teatrze. Działania teatralne ze studentami zostały zaprezentowane podczas pokazów pracy Archiwum aktorów w 2012 roku i Próżność, queer, szaleństwo w roku 2014. W 2015 i 2016 roku Cicheński wyreżyserował także opery „Pagliacci” R. Leoncavalla (Teatr Wielki w Poznaniu) oraz „Ariodante” G. F. Haendla (Warszawska Opera Kameralna).

Czytaj inne

CALL FOR PAPERS „Nowe teksty o dramaturgii” (III edycja)

04.10.2022

Ogłaszamy III edycję call for papers „Nowe teksty o dramaturgii”. Wybrane szkice ukażą się na stronie nowesztuki.pl. Termin nadsyłania krótkich abstraktów upływa 25 października 2022.

Czytaj dalej

Za nami Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce!

22.09.2022

Forum w liczbach wygląda imponująco! Dziękujemy za obecność w Poznaniu.

Czytaj dalej

Raport: „Teatr dla dzieci i młodzieży – zmiana paradygmatu?”

15.09.2022

Zapraszamy do zapoznania się z raportem „Teatr dla dzieci i młodzieży - zmiana paradygmatu?”.

Czytaj dalej

Premiera dwóch książek w serii „Nowe Sztuki dla Dzieci i Młodzieży”

06.09.2022

Na początku września odbędzie się premiera dwóch kolejnych antologii w serii „Nowe Sztuk dla Dzieci i Młodzieży”.

Czytaj dalej

Slam dramatopisarski (twórczość dla młodej widowni)

01.09.2022

Zapraszamy do udziału w slamie dramatopisarskim – wydarzeniu towarzyszącym Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce!

Czytaj dalej

Premiera Sceny Czytanej online „Stalowy wilk”

05.08.2022

Na platformie PPV Centrum Sztuki Dziecka jest już dostępna najnowsza odsłona Sceny Czytanej online. Tym razem jest to propozycja dla dzieci od 12 lat.

Czytaj dalej

Program Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce

03.07.2022

Pierwsze ogólnopolskie Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce odbędzie się między 15 a 18 września 2022 roku w Poznaniu. Poniżej prezentujemy program wydarzenia.

Czytaj dalej

„Ptasilot” – premierowe czytanie online

31.05.2022

Sztuka „Ptasilot” Anah Filou w tłumaczeniu Iwony Nowackiej już od dziś dostępna w ramach projektu Scena Czytana online.

Czytaj dalej

Znamy laureatów 33. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży!

17.05.2022

Prezentujemy werdykt jury 33. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży, organizowanego przez Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu.

Czytaj dalej

„Pozwólmy działać materii tekstu!” – warsztaty dramatopisarskie z Carstenem Brandauem

13.04.2022

Zapraszamy do udziału w dwudniowych warsztatach dramatopisarskich, które poprowadzi Carsten Brandau, niemiecki autor sztuk dla widowni dorosłej oraz dziecięcej.

Czytaj dalej