Elipse
Powrót

Szkice

30.11.2019

Powrót Sceny Czytanej. „BlackPink” Marcina Teodorczyka

autorka: Agata Drwięga

Scena Czytana jest jednym ze starszych projektów Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu – po raz pierwszy zorganizowano ją w 2005 roku. Od tamtej pory odbyło się wiele prezentacji współczesnych sztuk, a większość z nich była adresowana do młodzieży. Ta inicjatywa ma wiele zalet.

Kolejne czytania – przygotowywane przez profesjonalnych reżyserów i aktorów – dla autorów sztuk często okazują się bezlitosnym sprawdzianem. Z jednej strony dramatopisarze często po raz pierwszy mają szansę usłyszeć własny tekst, z drugiej, mogą przekonać się, na ile ich intencje zostały zrozumiane zarówno przez wykonawców, jak i publiczność.

Współcześni twórcy teatralni, a także pracownicy rozmaitych instytucji kultury, jak mantrę powtarzają stwierdzenie, że młodzież to najtrudniejsza i najbardziej zaniedbana grupa odbiorców. Najstarsze zdanie, jakie znalazłam na ten temat pochodzi z jednego z pierwszych numerów „Teatru lalek”, pisma wydawanego od roku 1950. Temat powraca co jakiś czas także współcześnie – w listopadzie 2019 w Bramie Poznania odbyło się nawet sympozjum poświęcone uczestnictwu w kulturze osób w wieku między 13 a 18 rokiem życia. Powody sytuacji opisanej powyżej są złożone. Jako główne przyczyny z pewnością można wskazać brak zainteresowania młodych odbiorców problemami poruszanymi przez dorosłych twórców lub ukazywanie kwestii potencjalnie zajmujących nastolatków w sposób mało dla nich atrakcyjny. Marcin Teodorczyk, autor sztuki „BlackPink” prezentowanej 25 listopada 2019 roku na Scenie Wspólnej, na obu tych polach odniósł sukces. Wysnuwam taki wniosek, z całą odpowiedzialnością, nie na podstawie własnego osądu, ale reakcji nastoletnich słuchaczy, z którymi dwukrotnie uczestniczyłam w czytaniu tego tekstu (pierwszy raz podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Teatrów Lalek w Opolu).

Autor „wygrał” już tym, że nadał utworowi tytuł zapożyczony z nazwy południowokoreańskiego girlsbandu. Choć niektórych czytelników ta informacja może zdziwić, liczba fanów k-popu (czytaj: „kejpopu”) na całym świecie z roku na rok rośnie. Polscy nastolatkowie słuchają go równie często, co ich rówieśnicy w odległych zakamarkach globu. Wielbicielem tego gatunku jest również Janek – główny bohater sztuki, który przemawia do widzów post mortem (jego rolę przekonująco przeczytał i zagrał Kacper Kujawa, słuchacz poznańskiej Akademii Sztuk Scenicznych). Nastolatek popełnił samobójstwo, ponieważ nie potrafił poradzić sobie z falą nienawiści, jaka codziennie zalewała go w szkole i sieci. Powiesił się na sznurówkach z butów, o których kupno prosił matkę przez wiele tygodni. W liście pożegnalnym opowiada o strachu, bólu i przemocy, jakich doświadczał z powodu „pedalskiego” wyglądu. Jego wierną towarzyszką, jedyną przyjaciółką i jednocześnie alter ego jest Wiewiórka (Oliwia Nazimek, aktorka Teatru Nowego im. T. Łomnickiego w Poznaniu) – w czytaniu przedstawiona jako nastolatka. Przemądrzały gryzoń z puszystym rudym ogonkiem próbuje przekonać chłopaka, że sytuacja, w której się znalazł, nie jest wyjątkowa. Dowodzi tego, wymieniając wszystkie zagrożenia czyhające na wiewiórki europejskie. W ten sposób usiłuje zmotywować Janka do przeciwstawienia się oprawcom: „Ich jest zawsze mniej, a mimo to sieją grozę, na tym to polega”.

Sztuka Teodorczyka nie opowiada jedynie o fizycznej przemocy, jakiej uczniowie doświadczają od swoich rówieśników na szkolnych korytarzach czy po lekcjach. Najważniejszym poruszanym w niej tematem jest hejt – anonimowo wyrażana w sieci nienawiść, u której źródeł leżą życiowa frustracja i poczucie bezkarności agresorów. Rozmowa Janka z matką (Katarzyna Węglicka) należy do najbardziej poruszających scen. Oto po kilku latach chłopak (a raczej jego duch) wpada w odwiedziny, by sprawdzić, czy oprawców spotkała kara. W liście pożegnalnym wskazał przecież wszystkich winnych i wymienił imiona tych, którzy wiedzieli o całej sytuacji i starali się mu pomóc. Janek dowiaduje się jednak, że jego wiadomość zignorowano, a ci, którzy doprowadzili go do samobójstwa, nie tylko nie zostali ukarani, ale jeszcze mają czelność (i prawo) wyrażać radość, jaką im tym sprawił: „Dobrze, że zdechł”, „Jednego pedała w rurkach mniej” itp. Rozpaczliwy gest nastolatka co prawda wywołał w mediach burzę, ale niczego nie zmienił.

Wymowa tekstu Teodorczyka, choć poważna i wstrząsająca, ma również delikatną nutę optymizmu (obok „black” ostatecznie występuje „pink” – nawet jeśli w nierównych proporcjach). Z ostatniej sceny sztuki dowiadujemy się, że Wiewiórka, na którą polowały lisy i której zniszczono dom, przeżyła. W trakcie prezentacji na Scenie Wspólnej ostatni monolog aktora przeczytał sam autor, który do tej pory siedział wśród publiczności. Jego wystąpienie – choć mówiące o bezradności w obliczu bezinteresownego i bezsensownego zła – udowodniło, jak ważne jest otwarte wyrażanie niezgody na podobne sytuacje. Historia Janka była bowiem inspirowana tragedią czternastoletniego Dominika Szymańskiego z Bieżunia, a także innych anonimowych nastolatków, którzy padli ofiarą internetowych przestępców. Sprawcy tych śmierci nie zostali ukarani, ponieważ organy ścigania koncentrowały się na znalezieniu winnych wśród dorosłych – rodziców i nauczycieli – z którymi nastolatkowie mieli kontakt. Sztuka nie zmieni prawa ani nie przywróci życia ofiarom, ale może uwrażliwić odbiorców na kwestię cyberprzemocy.

Nieodłączną częścią spotkań odbywających się w ramach Sceny Czytanej są rozmowy z publicznością. Po „BlackPink” odbyły się dwie osobne dyskusje – z młodzieżą i nauczycielami. Pierwsze poprowadził Mariusz Babicki, reżyser prezentacji. W czasie czterdziestopięciominutowego spotkania, uczestniczki i uczestnicy mieli okazję podzielenia się swoimi doświadczeniami związanymi z działaniem na rzecz antydyskryminacji. Grupa złożona z 12 osób (w tym 10 dziewczyn) okazała się mieć bogate doświadczenie w tej kwestii. Nastolatkowie zgodzili się także z tezą, że w podobnych działaniach sprawdzają się rozmaite formy artystyczne trafiające do szerokiego grona odbiorców (jak na przykład spoty, flashmoby czy murale). W tym samym czasie o kwestiach poruszanych w sztuce z nauczycielami dyskutował Marcin Teodorczyk.

Rodzimą dramaturgię dla młodzieży śledzę od lat i z pełnym przekonaniem mogę powiedzieć, że teksty rzeczywiście trafiające do nastolatków i dorosłych, poruszające ważne kwestie społeczne, ale nie kończące się nachalnym morałem, jednocześnie posiadające wartość literacką oraz potencjał sceniczny, powstają w naszym kraju niezmiernie rzadko. „BlackPink” Marcina Teodorczyka spełnia te wszystkie kryteria. Mam głęboką nadzieję, że obecność tego utworu na polskich scenach teatralnych nie zakończy się na czytaniach i że znajdzie się przynajmniej jeden dyrektor, który zechce mieć tę pozycję w repertuarze swojego teatru.

 

Scena Czytana „BlackPink” Marcin Teodorczyk
opieka reżyserska: Mariusz Babicki
obsada: Oliwia Nazimek, Katarzyna Węglicka, Kacper Kujawa, Michał Sikorski

Scena Czytana w 2019 roku stała się częścią projektu edukacyjnego Centrum Sztuki Dziecka pn. Edu-akcje. Edu-akcje to projekt realizowany w ramach programu Edukacja kulturalna pn. „NOWA EDUKACJA KULTURALNA CENTRUM SZTUKI DZIECKA. SCENA WSPÓLNA W OBSZARZE DZIAŁAŃ LOKALNYCH” finansowanym ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Czytaj inne

Za nami Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce!

22.09.2022

Forum w liczbach wygląda imponująco! Dziękujemy za obecność w Poznaniu.

Czytaj dalej

Raport: „Teatr dla dzieci i młodzieży – zmiana paradygmatu?”

15.09.2022

Zapraszamy do zapoznania się z raportem „Teatr dla dzieci i młodzieży - zmiana paradygmatu?”.

Czytaj dalej

Premiera dwóch książek w serii „Nowe Sztuki dla Dzieci i Młodzieży”

06.09.2022

Na początku września odbędzie się premiera dwóch kolejnych antologii w serii „Nowe Sztuk dla Dzieci i Młodzieży”.

Czytaj dalej

Slam dramatopisarski (twórczość dla młodej widowni)

01.09.2022

Zapraszamy do udziału w slamie dramatopisarskim – wydarzeniu towarzyszącym Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce!

Czytaj dalej

Premiera Sceny Czytanej online „Stalowy wilk”

05.08.2022

Na platformie PPV Centrum Sztuki Dziecka jest już dostępna najnowsza odsłona Sceny Czytanej online. Tym razem jest to propozycja dla dzieci od 12 lat.

Czytaj dalej

Program Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce

03.07.2022

Pierwsze ogólnopolskie Forum o współczesnej dramaturgii dla młodej widowni w Polsce odbędzie się między 15 a 18 września 2022 roku w Poznaniu. Poniżej prezentujemy program wydarzenia.

Czytaj dalej

„Ptasilot” – premierowe czytanie online

31.05.2022

Sztuka „Ptasilot” Anah Filou w tłumaczeniu Iwony Nowackiej już od dziś dostępna w ramach projektu Scena Czytana online.

Czytaj dalej

Znamy laureatów 33. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży!

17.05.2022

Prezentujemy werdykt jury 33. Konkursu na Sztukę Teatralną dla Dzieci i Młodzieży, organizowanego przez Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu.

Czytaj dalej

„Pozwólmy działać materii tekstu!” – warsztaty dramatopisarskie z Carstenem Brandauem

13.04.2022

Zapraszamy do udziału w dwudniowych warsztatach dramatopisarskich, które poprowadzi Carsten Brandau, niemiecki autor sztuk dla widowni dorosłej oraz dziecięcej.

Czytaj dalej

Światowy Dzień Teatru dla Dzieci i Młodzieży 2022

20.03.2022

Światowy Dzień Teatru dla Dzieci i Młodzieży w roku 2022 obchodzimy w szczególnych okolicznościach. Obchodzimy jednak ten dzień także w cieniu wojny spowodowanej rosyjską agresją na Ukrainę.

Czytaj dalej